Wat hebben België en Japan gemeen, naast een meer dan 160 jaar oude vriendschap? 🇧🇪🤝🇯🇵
Meer dan op het eerste gezicht lijkt. Beide landen kampen met een grote kloof tussen residentiële en ambulante geestelijke gezondheidszorg. Het debat daarover voeren zonder de tegenstelling tussen beide zorgvormen te vergroten, is niet eenvoudig. Net daarom kiest BFAP voor een constructieve benadering.
In België krijgt ongeveer de helft van de mensen met een reële nood aan gespecialiseerde geestelijke gezondheidszorg geen passende behandeling of moet maanden tot jaren wachten. Tegelijk beschikt België over de hoogste psychiatrische beddendensiteit van de Europese Unie; Japan over de hoogste binnen de OESO. Dat is niet het gevolg van “goede” of “slechte” keuzes, maar van historisch gegroeide financieringsmodellen. De sterke residentiële traditie in België gaat zelfs terug tot het midden van de 19e eeuw.
Vandaag wordt ambulante psychiatrie nog steeds aanzienlijk lager vergoed dan residentiële zorg. De gevolgen laten zich voelen: volgens de nationale cijfers is ongeveer één op vijf psychiaters ouder dan 65 jaar, terwijl jonge collega’s steeds minder kiezen voor een ambulante loopbaan en vaker aangetrokken worden door de hogere verloning binnen ziekenhuizen. Niet omdat ambulante zorg minder waardevol is, maar omdat het huidige systeem haar steeds moeilijker leefbaar maakt.
BFAP ziet drie belangrijke bouwstenen voor de toekomst:
→ Een evenwichtige financiering van ambulante zorg, beschermd wonen, mobiele teams en residentiële psychiatrie, volledig in lijn met de doelstellingen van artikel 107.
→ Tijdige toegang tot gespecialiseerde ambulante zorg, zodat patiënten vanaf het begin de zorg krijgen die aansluit bij hun noden.
→ Regie van het zorgtraject door ambulante zorgverleners – psychiaters, psychotherapeuten en gespecialiseerde verpleegkundigen – zodat een opname uitsluitend gebeurt wanneer die klinisch noodzakelijk is, en niet beïnvloed wordt door beschikbare bedden of financiële prikkels.
Residentiële psychiatrie blijft vanzelfsprekend onmisbaar voor acute crisissen en complexe of therapieresistente aandoeningen. Het doel is dan ook niet om ziekenhuiszorg af te bouwen, maar om het evenwicht tussen beide zorgvormen te herstellen. Dat debat kan pas eerlijk gevoerd worden wanneer beide sectoren op een evenwaardige manier worden ondersteund.
Psychische aandoeningen kosten België vandaag naar schatting 28 miljard euro per jaar – ongeveer 5% van het bbp. Volgens de WHO en The Lancet levert elke euro die wordt geïnvesteerd in geestelijke gezondheidszorg gemiddeld vier euro maatschappelijke en economische winst op. De tijd om te investeren is nu.
Ook het VN-Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap (UN CRPD) benadrukt dat mensen recht hebben op behandeling én inclusie in hun eigen gemeenschap. Een samenleving die ondraaglijk psychisch lijden erkent, moet ook garanderen dat kwalitatieve zorg tijdig toegankelijk is.
BFAP is bijzonder vereerd dat deze visie mocht worden voorgesteld tijdens het congres van de Japanese Society of Psychiatry and Neurology (JSPN) in Yokohama. Internationale samenwerking en kennisuitwisseling zijn essentieel om samen te bouwen aan een meer toegankelijke, mensgerichte en toekomstbestendige geestelijke gezondheidszorg.